Dlaczego dysk 500 GB pokazuje 465 GB

Nic nie zginęło i nikt Cię nie oszukał. Producent dysku i Twój system operacyjny liczą w różnych jednostkach, a obie strony zapisują je jako „GB”. Gdy wiesz, jakiej jednostki używa każda ze stron, pojemności dysków, limity wgrywania, czasy pobierania i rozmiary filmów zaczynają się zgadzać.

Dwa rodzaje „kilo”

• Dziesiętne (SI): 1 KB = 1000 bajtów, 1 MB = 1000 KB, 1 GB = 1000 MB, 1 TB = 1000 GB. W tych jednostkach sprzedaje się nośniki danych, w nich podaje się prędkości sieci, a „kilo” wszędzie indziej w życiu oznacza tysiąc.
• Binarne (IEC): 1 KiB = 1024 bajty, 1 MiB = 1024 KiB, 1 GiB = 1024 MiB, 1 TiB = 1024 GiB. Komputery adresują pamięć w potęgach dwójki, więc wiele programów liczy w ten sposób — zwykle wciąż pisząc „KB”, „MB” i „GB”.

Nazwy KiB, MiB i GiB wprowadzono w 1998 roku, żeby skończyć z tym zamieszaniem. W niektórych miejscach się ich używa, w większości są ignorowane.

Policzmy to dla dysku 500 GB: 500 000 000 000 bajtów ÷ 1024³ = 465,66 GiB. Różnica rośnie z każdym kolejnym stopniem, bo każdy stopień mnoży ją ponownie:

• kilo: 1 KiB jest o 2,4% większy niż 1 KB
• mega: 4,9%
• giga: 7,4%
• tera: około 10%

Dlatego dysk 1 TB jest w Windows widoczny jako około 931 GB, a dysk 2 TB jako około 1,82 TB.

Konwerter ma obie rodziny jednostek w kategorii „Dane”. Wpisz liczbę z pudełka w GB i przelicz na GiB, żeby zobaczyć, co pokaże Twój komputer.

Kto jak liczy

• Producenci dysków i kart pamięci: dziesiętnie. Karta „256 GB” mieści 256 miliardów bajtów.
• Windows: binarnie, z oznaczeniami KB, MB, GB. Stąd właśnie bierze się 465 GB.
• macOS i iOS: dziesiętnie od 2009 roku. Dlatego ten sam plik wygląda na Macu na nieco większy niż na komputerze z Windows: Mac dzieli przez 1000 zamiast przez 1024.
• Linux: zależy od programu. Graficzne menedżery plików często używają jednostek dziesiętnych, wiele narzędzi wiersza poleceń domyślnie binarnych.
• RAM: zawsze binarnie. 16 GB pamięci to naprawdę 16 GiB.
• Prędkości sieci: dziesiętnie i w bitach, nie w bajtach.
• Tooly: rozmiary plików i limity wgrywania w tym serwisie są liczone w jednostkach binarnych i oznaczane jako MB, tak samo jak pokazuje je Windows. Limit „50 MB” przyjmie tu plik, który Windows pokazuje jako 50 MB.

Formatowanie i miejsce zajęte przez system

Różnica jednostek wyjaśnia większość luki, ale nie całość. Sformatowany dysk rezerwuje też miejsce na wewnętrzną ewidencję systemu plików. W telefonie lub komputerze system operacyjny i preinstalowane aplikacje zabierają kolejną część, zanim zapiszesz cokolwiek swojego. Telefon „128 GB”, który pierwszego dnia pokazuje tylko około 100 GB wolnego miejsca, to system zajmujący swoją część plus różnica między jednostkami dziesiętnymi a binarnymi; nic z nim nie jest nie tak.

Bity i bajty

Bajt to 8 bitów. Prędkości internetu podaje się w megabitach na sekundę (Mbit/s lub Mb/s), a rozmiary plików w megabajtach (MB). Żeby je porównać, podziel przez 8:

• Łącze 100 Mbit/s przesyła maksymalnie 12,5 MB na sekundę.
• Pobranie 1 GB przy 50 Mbit/s trwa co najmniej 1000 × 8 ÷ 50 = 160 sekund, czyli niecałe trzy minuty, nie licząc narzutu protokołów.
• W domowych łączach prędkość wysyłania jest często dużo niższa niż pobierania. Przy wysyłaniu 20 Mbit/s film 500 MB w najlepszym razie wyślesz w około 200 sekund.

Rzeczywiste transfery są nieco wolniejsze niż te wyliczenia z powodu narzutu protokołów i warunków w sieci, więc doliczaj 10–20%.

Rozmiar filmu wynika z bitrate'u

O plikach wideo najłatwiej myśleć przez bitrate, który również podaje się w bitach na sekundę:

rozmiar w MB = bitrate w Mbit/s × czas trwania w sekundach ÷ 8

• Minutowy klip przy 16 Mbit/s: 16 × 60 ÷ 8 = 120 MB.
• Ta sama minuta przy 4 Mbit/s: 30 MB.
• Żeby zmieścić 3-minutowy film w 50 MB, łączny bitrate musi pozostać poniżej około 50 × 8 ÷ 180 = 2,2 Mbit/s, razem z dźwiękiem.

Dlatego filmy z telefonu są tak duże i dlatego kompresja działa tak dobrze: telefon dla bezpieczeństwa nagrywa z wysokim bitrate'em, a okno czatu go nie potrzebuje. Kompresja wideo online koduje film ponownie w H.264 i pokazuje rozmiar przed i po, więc możesz sprawdzić wynik względem swojego limitu.

Gdzie to daje się we znaki w praktyce

Limity wgrywania

Formularz z napisem „maks. 25 MB” może liczyć w dowolnej z tych jednostek i rzadko wiadomo, w której. Przy tym rozmiarze różnica wynosi około 1,2 MB. Plik, który Twój Windows pokazuje jako 24,5 MB, ma 25,7 miliona bajtów; strona licząca w megabajtach dziesiętnych go odrzuci, a strona licząca binarnie przyjmie.

Praktyczna zasada: gdy plik jest w granicach 5% od limitu, traktuj go jako za duży. Celuj w 90% podanego maksimum, a oba sposoby liczenia będą spełnione. W przypadku zdjęć szybko pomoże Kompresja JPG online albo zmniejszenie rozdzielczości; w przypadku zeskanowanych dokumentów — Kompresja PDF online.

Załączniki e-mail

Przed wysłaniem załączniki są kodowane jako tekst, przez co w drodze są o około jedną trzecią większe. Dostawca z limitem wiadomości 25 MB przyjmie więc załączniki o łącznym rozmiarze mniej więcej 18–19 MB, a jeszcze mniej, jeśli wiadomość ma kilka plików albo długą treść. Jeśli e-mail wraca jako za duży, choć pliki ważą „tylko” 22 MB, to właśnie dlatego. Zamiast tego wyślij link do udostępnienia z chmury albo najpierw skompresuj pliki.

Karty pamięci i pendrive'y

Wiele kart i pendrive'ów jest fabrycznie sformatowanych w FAT32, który nie pomieści pojedynczego pliku o rozmiarze 4 GiB lub większym, niezależnie od wolnego miejsca. Długi film albo obraz dysku nie chce się skopiować, pojawia się komunikat „plik jest za duży”, a karta pokazuje mnóstwo wolnego miejsca. Po skopiowaniu z niej wszystkiego, czego potrzebujesz, sformatuj kartę w exFAT, który odczytują prawie wszystkie współczesne urządzenia.

Chmura i pakiety w telefonie

Plany przestrzeni w chmurze sprzedaje się w gigabajtach dziesiętnych. Pakiety danych mobilnych też zwykle liczy się dziesiętnie, ale operatorzy nie zawsze o tym informują. Zostaw zapas, zamiast planować co do megabajta.

Szybkie przeliczenia

• 1 GB = 0,931 GiB; 1 GiB = 1,074 GB.
• 1 TB = 0,909 TiB, czyli około 931 GiB.
• 1 MB = 0,954 MiB; 1 MiB = 1,049 MB.
• 100 Mbit/s = 12,5 MB/s; 1 Gbit/s = 125 MB/s.
• 1 minuta wideo przy 8 Mbit/s = 60 MB.

Rozwiązywanie problemów

• „Plik jest za duży”, choć wygląda na mniejszy niż limit. Strona liczy w jednostkach dziesiętnych albo limit obejmuje narzut kodowania. Zmniejsz plik do 90% limitu.
• Nowy dysk jest mniejszy niż w reklamie. Sprawdź rozmiar w bajtach we właściwościach dysku i podziel przez 1 000 000 000. Będzie się zgadzał z etykietą.
• Ten sam plik ma różne rozmiary na dwóch komputerach. Jeden pokazuje jednostki dziesiętne, drugi binarne. Liczba bajtów, widoczna we właściwościach pliku, jest taka sama.
• Pobieranie jest wolniejsze niż prędkość z umowy. Prędkość w umowie jest w megabitach; podziel przez 8, żeby dostać megabajty na sekundę.

Lista kontrolna

1. Gdy jesteś blisko limitu, sprawdź dokładną liczbę bajtów.
2. Dziel prędkości sieci przez 8, żeby dostać megabajty na sekundę.
3. Rozmiar filmu licz jako bitrate × czas trwania ÷ 8.
4. Utrzymuj pliki na poziomie 90% każdego podanego limitu wgrywania.
5. Licz się z tym, że załączniki e-mail w drodze urosną o jedną trzecią.
6. Na kartach i pendrive'ach z plikami 4 GB i większymi używaj exFAT.